Chuyên mục
Diễn đàn cả cảnh

Nguyên tắc đánh giá cá la hán

Bài viết dưới đây mang tính chất tham khảo dành cho các câu lạc bộ cá la hán trong quá trình tổ chức triển lãm. Nó cũng giúp người chơi cá cũng nắm vững cách thức tổ chức và chấm điểm, từ đó có bước chuẩn bị thích hợp nhất trước khi đem cá đi dự thi; ngoài ra người chơi cũng có thể học hỏi cách đánh giá cá la hán một cách toàn diện và áp dụng vào thú chơi của mình.

Giới thiệu: Làm thế nào để lai tạo những con cá bảy màu hoàn hảo

Hiện tại, chưa hề có một hệ thống phân loại, đánh giá và chấm điểm cá la hán nào được công nhận và áp dụng trên bình diện quốc tế. Các câu lạc bộ địa phương hay đơn vị triển lãm có thể tự đề ra cách phân loại và tiêu chí chấm điểm riêng.

[​IMG]
Triển lãm mừng sinh nhật của CLB LHSG 1/2010

1. Phân loại

* Dưới đây liệt kê một số thể loại mà chúng tôi tổng hợp từ các cuộc triển lãm cá la hán:

Kim hoa (kamfa): dòng kim hoa.
Trân châu (pearl): dòng trân châu (cá kim cương cũng thuộc dòng này).

Kim mã lưu (kamalau): dòng kim mã lưu. 
Cổ điển (classic): dòng cá la hán đời đầu, tuy ít châu nhưng màu và thân rất đẹp.

Cá lột (golden base/fade): ban đầu chỉ bao gồm hoàng kim, tức những con la hán lột đời đầu, nhưng về sau còn xuất hiện thêm kim hoa lột, trân châu lột.

Không chữ (free marking/flowerless): dành cho bất kỳ con la hán thiếu chữ nào (châu, màu và gù phải rất đẹp).

Không gù (free head/kokless): dành cho bất kỳ con la hán thiếu gù nào (châu, màu và chữ phải rất đẹp).

Short body: dành cho những con la hán ngắn đòn.

Bonsai: dành cho những con la hán “đèo đẹt” theo lối bonsai.

* Mỗi dòng cá đều có một số đặc điểm riêng mà nếu được phân thành từng thể loại thì việc chấm điểm sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, thị trường và thú chơi la hán vốn nhiều biến động, không ở đâu có đầy đủ người chơi và nhà lai tạo tâm huyết trong từng thể loại. Trên thực tế, các cuộc triển lãm thường bao gồm hai dòng la hán chính là kim hoa và trân châu. Thậm chí, ở Singapore người ta còn gom tất cả vào một thể loại duy nhất.

* Ngoài hai thể loại chính, chúng ta cũng có thể mở thêm một thể loại gọi là “tự do” dành cho những con la hán cực kỳ đặc biệt hay xuất sắc nhưng không đủ điều kiện hay lợi thế khi tham gia vào hai thể loại trên.

* Mỗi thể loại cũng có thể chia làm nhiều bảng tùy vào kích thước cá dự thi. Thường người ta chia làm ba bảng: A) trên 20 cm, B) dưới 20 cm và C) dưới 15 cm.

2. Tiêu chí và thang điểm

* Các tiêu chí đánh giá bao gồm:

Trình diễn (overall impression)
Gù (kok/head growth/nuchal hump)
Thân (body)
Vây & đuôi (finnages & tail)
Châu (pearls)
Màu (color)
Mặt và mắt (face & eyes)
Chữ (flower marking)

* Thang điểm: 100

* So sánh một số triển lãm trong vùng, điểm số ở từng tiêu chí không có nhiều khác biệt. Chẳng hạn, triển lãm la hán Singapore: trình diễn – 15, gù – 20, thân – 15, vây & đuôi – 15, châu – 10, màu – 10, mặt & mắt – 10, chữ – 5. Triển lãm la hán nội địa: trình diễn – 10, gù – 25, những tiêu chí khác tương tự. Triển lãm la hán CLB LHSG 2012: trình diễn – 15, gù – 15, thân – 10, vây & đuôi – 15, châu – 15, màu – 5, mặt & mắt – 10, chữ – 5, linh hoạt – 10 (lưu ý: các triển lãm khác, tiêu chí “linh hoạt” là một phần của “trình diễn”).

3. Cách chấm điểm

* Các trọng tài có kinh nghiệm thường không cho điểm tối đa mà dành ra một hay hai điểm thưởng ở mỗi tiêu chí để ghi nhận những cá thể cực kỳ hiếm hay xuất sắc ở tiêu chí đó. Chẳng hạn theo cách này, nếu thang điểm chấm gù là 20 thì những con gù to được coi là đạt và chấm “điểm chuẩn”: 18 điểm. Những con gù đặc biệt to, căng, tròn trịa nhưng trông vẫn cân đối sẽ được “thưởng” thêm 2 điểm và chấm tối đa 20 điểm.

* Lỗi ở từng tiêu chí sẽ được phát hiện và ghi chú trong mẫu đánh giá. Các trọng tài sẽ căn cứ vào những lỗi này để trừ điểm. Đây là công đoạn nặng phần cảm tính. Để dễ chấm, trọng tài có thể chia ra nhiều cấp độ lỗi: lỗi nhẹ (trừ 0.5 điểm), lỗi vừa (trừ 1 điểm), lỗi nặng (trừ 1.5 điểm) và lỗi nghiêm trọng (trừ 2 điểm).

* Những lỗi quá nổi bật có thể bị trừ nhiều hơn. Tuy nhiên, lỗi quá nổi bật có thể bị coi là “tật” và loại từ đầu. Hoặc nếu triển lãm lớn với nhiều cá dự thi, cá với lỗi nổi bật sẽ không qua nổi vòng sơ loại.

* Sau khi chấm điểm, thí sinh có điểm số cao hơn (trong cùng một bảng hay thể loại) sẽ được xếp hạng cao hơn.

Tìm hiểu thêm: Cá cờ Việt Nam

4. Quy trình đánh giá

* Quy trình đánh giá trong một triển lãm cá la hán nhìn chung bao gồm 3 bước. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là thảo luận giữa ban tổ chức và các trọng tài về cách thức chấm điểm cũng như các vấn đề đặc thù của triển lãm. Mọi người sẽ thảo luận cách xử lý những con cá la hán tham dự nhầm thể loại cũng như các sự cố khác khiến cá bị loại. Cá bệnh, cá bị thương hay dị tật nghiêm trọng sẽ bị loại ngay từ đầu.

* Bước thứ hai là chấm điểm cá dự thi qua mẫu đánh giá do ban tổ chức cung cấp. Với những cuộc triển lãm bao gồm nhiều ứng viên, cần phải có vòng sơ loại. Các trọng tài được yêu cầu chọn ra từ 4 đến 6 ứng viên từ mỗi thể loại. Một khi các trọng tài quyết định xong danh sách cá lọt vào vòng sau, quá trình chấm điểm cẩn trọng và căng thẳng bắt đầu. Từng lỗi nhỏ đều được cân nhắc, xem xét và có thể ảnh hưởng đến kết quả xếp hạng chung cuộc.

* Bước sau cùng, thu thập mẫu đánh giá của các trọng tài và tính tổng số điểm cho từng ứng viên. Điểm số sẽ xác định các vị trí nhất, nhì và ba ở từng thể loại. Trưởng ban trọng tài so sánh thang điểm của từng trọng tài. Hy vọng rằng các trọng tài đánh giá tương tự như nhau với đôi chút khác biệt nhỏ. Trường hợp một ứng viên nhất định có khác biệt bất thường về điểm số giữa các trọng tài, hoặc hai ứng viên có cùng điểm số, các trọng tài sẽ được yêu cầu đánh giá lại lần nữa. Quy trình tương tự được áp dụng cho từng thể loại trong triển lãm.
Lưu ý: Để khắc phục sự cố trên, một số triển lãm yêu cầu 5 trọng tài chấm điểm. Ban tổ chức sẽ loại bỏ các điểm số cao nhất và thấp nhất (1 & 5). Các điểm số ở khoảng giữa (2, 3 & 4) sẽ được lấy để tính tổng điểm cho ứng viên. Đây là cách thức hữu hiệu để hạn chế hiện tượng “kích” hay “dìm hàng”, điều đôi khi xảy ra trong các cuộc triển lãm nói chung.

5. Chuẩn bị cá dự thi

Với người chơi cá bình thường, hiểu rõ cách thức đánh giá sẽ gia tăng mức độ thú vị về thú chơi. Mặt khác, có những người thích đem cá tham dự triển lãm. Nếu bạn là một trong số đó thì bạn cần phải chuẩn bị một số thứ để gia tăng cơ hội đoạt giải.

* Nếu bạn chưa từng đem cá dự thi bao giờ thì tốt nhất nên tham quan vài triển lãm trước khi tham gia. Liên hệ với ban tổ chức hoặc lên diễn đàn để tìm hiểu thông tin về các cuộc triển lãm gần nhất. Bạn cũng có thể gặp gỡ những người có kinh nghiệm dự thi để học hỏi kinh nghiệm.

* Sau khi tìm hiểu, nếu bạn vẫn giữ ý định dự thi thì hãy yêu cầu ban tổ chức cung cấp những thông tin liên quan đến triển lãm như thể loại, tiêu chí, nội quy, hướng dẫn và mẫu đánh giá. Nghiên cứu thông tin kỹ càng để quyết định thể loại mà bạn dự thi.

* Liên hệ ban tổ chức để tìm hiểu điều kiện môi trường tại triển lãm. Nếu bạn luyện cá la hán của mình quen với môi trường tương tự tại triển lãm thì cá của bạn sẽ thể hiện được phong độ tốt nhất tại triển lãm. Bạn cần tìm hiểu độ cao của kệ đặt hồ, kích thước hồ, nắp đậy, tấm phản chiếu, màu của phông nền và đáy hồ và quan trọng nhất là các thông số nước như độ pH và độ cứng.

* Nhiều tuần trước triển lãm, cách ly cá la hán dự thi của bạn trong hồ riêng với điều kiện môi trường càng giống với triển lãm càng tốt. Bốn thông số quan trọng nhất cần giả lập là nhiệt độ, độ pH, độ cứng và chiếu sáng. Nếu điều kiện môi trường tại triển lãm quá khác biệt với điều kiện ở nhà thì cá của bạn sẽ không thể hiện được phong độ tối đa. Nếu có thể, bạn nên chuẩn bị cá dự phòng trong trường hợp có sự cố bất ngờ khiến bạn không thể đem cá dự kiến tham dự triển lãm.

* Có một số phương pháp cải thiện màu sắc và gù mà bạn có thể nghiên cứu và áp dụng. Lưu ý không được quá lạm dụng làm ảnh hưởng đến sức khỏe của cá. Cho cá nhịn ăn một ngày trước khi vận chuyển đến triển lãm. 

* Ban tổ chức luôn đảm bảo điều kiện vệ sinh cho các hồ cá dự thi. Tuy nhiên, một số cá có thể ngã bệnh ngay và sau khi tham dự triển lãm. Nguyên nhân ở chỗ, trên thực tế chúng ta không thể sát trùng một cách tuyệt đối cũng như mức độ đề kháng của từng cá thể không giống nhau. Để giảm thiểu rủi ro, bạn cần liên hệ với ban tổ chức trước ngày thả cá để biết vị trí hồ. Sau đó, bạn có thể yêu cầu sát trùng hồ theo cách thức mà mình mong muốn. Châm formol và chạy sục khí liên tục cùng với bộ lọc là cách thức đơn giản và hiệu quả. Formol sát trùng mạnh nhưng dễ bay hơi, sau một, hai ngày bạn có thể thả cá.

* Các triển lãm cá la hán thường cho phép thả cá vào hồ từ 24 đến 48 giờ trước khi chấm điểm. Gắng sắp xếp thả cá càng sớm càng tốt để cá có thời gian làm quen hồ. Khi vận chuyển, châm nước bịch đựng cá vừa đủ trên phần vây lưng. Sử dụng vợt to, nông và lưới mịn để bắt và chuyển cá vào bịch đựng. Vợt không phù hợp có thể làm tổn thương vây lưng và vây hậu môn. Sau cùng, lồng ba loại bịch đựng với nhau rồi bơm ô-xy đủ cho cá thở trong thời gian vận chuyển. Bởi vì cá tham dự triển lãm quá giá trị và thường là độc nhất, để chắc ăn bạn nên nhờ tiệm cá uy tín đóng gói dùm.

* Đến nơi triển lãm, cẩn trọng chuyển cá vào hồ được chỉ định. Kiểm tra nhiệt độ, sục khí và độ pH của hồ trưng bày để đảm bảo chúng thích hợp cho cá của bạn. Đảm bảo mặt kiếng trước không bị dơ.

Bạn đã làm tất cả để chuẩn bị cho việc tham dự triển lãm. Còn bây giờ, quyền quyết định nằm trong tay các trọng tài.

6. Thảo luận chung

* Đánh giá sao cho chính xác là một nhiệm vụ rất khó khăn, các trọng tài đôi khi vẫn mắc sai sót. Tuy nhiên, quyết định của trọng tài cần được tôn trọng và hầu như là quyết định cuối cùng trừ phi ban trọng tài hay trưởng ban trọng tài chỉnh sửa lại kết quả, điều rất khó xảy ra trên thực tế.

* Các trọng tài nên ghi chú lỗi vào mẫu đánh giá và chuẩn bị để giải thích kết quả chấm điểm của mình với ban tổ chức. Bởi tuy không có quyền khiếu nại, người dự thi có thể yêu cầu ban tổ chức cho xem bảng điểm. Đấy là lý do tại sao việc ghi chú lỗi sẽ giúp ích cho tất cả các bên.

* Trọng tài cũng là con người và có quan điểm riêng. Chẳng hạn, trọng tài có thể không chuộng “cạnh đuôi tròn” ở cá kim hoa và trừ điểm những con có đặc điểm như vậy, mặc dù hướng dẫn đánh giá không ưu tiên cũng như hạn chế đặc điểm này một khi nó không ảnh hưởng đến hình dáng tổng thể của bộ vây. Hy vọng điều này không xảy ra một cách thường xuyên ở các triển lãm cá la hán. Trọng tài phải khách quan, bám sát hướng dẫn đánh giá và không nên để “quan điểm riêng” của mình ảnh hưởng đến công tác đánh giá.

* Ban tổ chức cần phối hợp với ban trọng tài để xây dựng, cập nhật và công bố hướng dẫn đánh giá. Việc phổ biến hướng dẫn đánh giá sẽ giúp định hướng thẩm mỹ cũng như nâng cao năng lực đánh giá cho mọi người. Hướng dẫn càng cụ thể, chi tiết thì công tác đánh giá càng bớt phần cảm tính. Để xây dựng hướng dẫn đánh giá, ban tổ chức cần phối hợp với các câu lạc bộ cũng như người chơi nhằm tổng hợp các lỗi thông thường ở cá la hán, phân tích dạng và cấp độ lỗi, điểm trừ ở từng cấp độ cũng như mức gia giảm cho phép của trọng tài. Điều lệ chi tiết có thể khiến các trọng tài và người dự thi phải mất thời gian tìm hiểu nhưng suy cho cùng đó là điều cần thiết và thể hiện đúng sự đa dạng và tinh tế của thú chơi. 

Xem thêm: Các dòng cá Ali phổ biến ở Việt Nam

* Sau cùng, mọi người nên hiểu rằng cá đoạt giải là con đẹp nhất, hay nói cách khác, là con gần giống nhất với “cá la hán hoàn hảo” trong số những con dự thi nên sẽ rất bình thường nếu bạn thấy nó có lỗi hoặc chưa phải là con cá xuất sắc theo ý mình (những con khác còn kém hơn nữa!). Những con đoạt giải khi bị săm soi kỹ vẫn phát hiện ra lỗi là điều rất bình thường. Mặt khác, điểm số phụ thuộc vào rất nhiều tiêu chí, không nên chỉ dựa vào một, hai đặc điểm để so sánh và đưa ra kết luận.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *