Chuyên mục
Diễn đàn cả cảnh

Cá cờ Việt Nam

Tên gọi khác: lia thia, săn sắt, thiên đường (paradisefish). Chúng tôi ghi nhận 7 loài cá cờ hiện diện ở Việt Nam. Chúng là:

Giới thiệu: Các dòng cá Ali phổ biến ở Việt Nam

1) Cá Cờ Sọc Macropodus opercularis (LINNAEUS, 1758)

Cá cờ sọc Macropodus opercularis phân bố tự nhiên ở Trung Quốc, Việt Nam và Lào; chúng còn được giới thiệu vào Hàn Quốc, Nhật Bản và sông Amur, Nga. Ở Việt Nam, chúng được phát hiện ở nhiều nơi, từ miền Bắc cho đến tận Đà Lạt.

2) Cá Cờ Đen Macropodus spechti SCHREITMÜLLER, 1936

Cá cờ đen Macropodus spechti là loài đặc hữu của Việt Nam. Chúng được phát hiện từ Huế đến lưu vực sông Thu Bồn, Quảng Nam. Có thông tin cho thấy loài này còn xuất hiện xa hơn về phía Nam, suối đá ở An Lão, Bình Định.

3) Cá Cờ Lưng Đỏ Macropodus erythropterus FREYHOF & HERDER, 2002

Cá cờ lưng đỏ Macropodus erythropterus là loài đặc hữu của Việt Nam. Chúng được phát hiện ở các tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị (hình cờ lưng đỏ Quảng Bình

Tìm hiểu thêm: Cách lựa cá rồng non

4) Cá Đuôi Cờ Phong Nha Macropodus phongnhaensis Hảo, Vân & Dực

Phân bố: Phong Nha – Kẻ Bàng, Quảng Bình
Màu sắc: Thân có màu nâu, có 8 vạch ngang thân. Các vây màu xám, phần màng nhạt hơn phần tia.
So sánh với loài gần nó: Giống với loài Macropodus lineatus Hảo, Vân & Dực là khởi điểm vây lưng trước khởi điểm vây hậu môn nhưng khác là D=XI-XIV, 5; A=XVI-XVIII, 10-12; dọc thân có 24-26 vảy và trên thân có các sọc ngang.

5) Cá Đuôi Cờ Sọc Macropodus lineatus Hảo, Vân & Dực

Phân bố: Sơn Trạch – Phong Nha, Quảng Bình
Màu sắc: Thân có màu xanh đen, không có các sọc ngang, phía trên trục thân có 3-4 sọc đen mờ nằm giữa các vảy và do các chấm đen tạo thành. Phần kéo dài của tia vây bụng màu trắng. Mùa sinh sản cá đực có màu sặc sỡ hơn cá cái nhiều.
So sánh với loài gần nó: Khác với loài Macropodus phongnhaensis Hảo, Vân & Dực là D=XIII, 6-7; A=XIX-XXII, 10-12; dọc thân có 27-29 vảy và phía trên trục thân 3-4 sọc đen mờ nằm giữa các vảy.

6) Cá Đuôi Cờ Vảy Ít Macropodus oligolepis Hảo, Vân & Dực

Phân bố: Vùng núi đá vôi Phong Nha – Kẻ Bàng, Quảng Bình
Màu sắc: Thân màu vàng nhạt, có 7-8 sọc ngang thân. Trên thân có nhiều chấm đen lộn xộn. Các vây màu xám, viền ngoài vàng nhạt,
So sánh với loài gần nó: Khác với M. baviensis Hảo, Vân & Dực là khởi điểm vây lưng trước khởi điểm vây hậu môn, nằm giữa mút mõm và gốc vây đuôi, gốc vây hậu môn liền với gốc vây đuôi, dọc thân có 23-24 vảy và thân có nhiều sọc ngang mảnh.

7) Cá Đuôi Cờ Ba Vì Macropodus baviensis Hảo, Vân & Dực

Phân bố: Suối Hai, Ba Vì, Hà Tây
Màu sắc: Cá đực có màu sắc sặc sỡ hơn cá cái. Trên thân có khoảng 8-10 vạch ngang màu xanh phủ ánh đỏ, độ rộng bằng ½ khoảng cách giữ chúng. Gốc vây lưng, vây hậu môn có màu xanh lục. Gốc vây ngực, viền vây đuôi có màu vàng ánh nến, có nhiều chấm đen. Phần tia vây lưng không có…, phần màng của vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có nhiều chấm đen nhỏ. Trên các sợi kéo dài của vây bụng màu hồng. Vảy trên thân, đầu và gốc các vây đều có chấm đen.
So sánh với loài gần nó: Khác với M. oligolepis Hảo, Vân & Dực là khởi điểm vây lưng sau khởi điểm vây hậu môn, gốc vây hậu môn nối liền với gốc vây đuôi, dọc thân có 30-33 vảy và trên thân có các sọc ngang đậm.

Thảo luận

*Tỉnh Quảng Bình dường như là “cái nôi” của các loài cá cờ khi có một sự bùng nổ về mặt tiến hóa diễn ra ở đó. Các tác giả Freyhof & Herder (2002) ghi nhận 2 loài cá cờ ở Quảng Bình là cá Cờ Sọc Macropodus opercularis và cá Cờ Lưng Đỏ Macropodus erythropterus. Trong khi các tác giả nội địa Hảo, Vân & Dực (2005) ghi nhận đến 3 loài gồm cá Đuôi Cờ Phong Nha Macropodus phongnhaensis, cá Đuôi Cờ Sọc Macropodus lineatus, và cá Đuôi Cờ Vảy Ít Macropodus oligolepis. Để so sánh, toàn bộ Trung Quốc chỉ có ba loài cá cờ gồm cá Cờ Đuôi Tròn Macropodus ocellatus, cá Cờ Đen Hong Kong Macropodus hongkongensis và cá Cờ Sọc Macropodus opercularis. Loài cờ sọc phân bố khắp nơi, từ biên giới cực nam cho đến tận sông Hắc Long Giang (Amur) ở phía bắc, giáp với Nga. Mọi khác biệt đều được coi là các biến thể địa phương của cùng một loài. Trong khi Việt Nam có tổng cộng 7 loài, riêng Quảng Bình có đến 5 loài.

Xem thêm: Nguyên tắc đánh giá cá la hán

*Trong số những địa điểm lấy mẫu của cá cờ sọc Macropodus opercularis được thực hiện bởi Freyhof & Herder, 2002, có hai nơi ở Phong Nha – Kẻ Bàng, 17°38.95’N 106°15.95’E và 17°33.87’N 106°17.98’E (Sơn Trạch); cũng là nơi mà ba loài cá cờ được các nhà khoa học trong nước ghi nhận. Tuy nhiên, trái với suy nghĩ ban đầu, các địa điểm lấy mẫu của cá cờ lưng đỏ tuy cùng ở tỉnh Quảng Bình nhưng đều nằm ngoài Phong Nha – Kẻ Bàng. Thực ra, số lượng loài đông đảo này có thể tạo ra nghi vấn về tên gọi (nomen nudum) (trước đây hầu như không có cơ chế trao đổi và phản biện) và cần có những nghiên cứu xa hơn để khẳng định hay bác bỏ chúng. Trong bản tổng duyệt cá nước ngọt Đông Nam Á (Kottelat, 2013), tất cả những loài do các tác giả nội địa phân loại đều được đưa vào diện nghi vấn (?).

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *